Page 2084 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21
P. 2084
๒๐๖๖
คล้ายคลึงกับบทบาทของศาลในระบบคอมมอนลอว์ ซึ่งบทบาทของศาลไทยเช่นที่ปฏิบัติอยู่นี้นักกฎหมาย
๙
บางส่วนเห็นว่าไม่เป็นไปในแนวทางเดียวกันกับหลักการแห่งกฎหมายที่เป็นอยู่
บทบาทของศาลในการค้นหาความจริงในคดีอาญาที่เป็นอยู่นี้ นอกจากมีข้อวิจารณ์ทางวิชาการว่าเป็น
การปฏิบัติที่ไม่ตรงต่อระบบแล้ว ยังได้ก่อให้เกิดผลที่ส าคัญอกประการหนึ่ง คือ ขาดประสิทธิภาพในการ
ี
ิ
ด าเนินคดีอาญาที่มีลักษณะพเศษบางประเภท เช่น การกระท าความผิดต่อต าแหน่งหน้าที่ราชการหรือทุจริต
๑๐
ต่อหน้าที่ของผู้ด ารงต าแหน่งทางการเมือง จนน าไปสู่แนวคิดและข้อเสนอในการสร้างวิธีการด าเนินคดีแบบ
๑๑
ใหม่ที่สามารถใช้ด าเนินคดีเช่นว่านี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพขึ้นใช้แทน และท้ายที่สุดได้แก้ปัญหาโดยน า
ระบบไต่สวนมาใช้ในการด าเนินคดี
๑๒
บทความนี้จึงจะท าการศึกษาระบบการค้นหาความจริงในคดีอาญา และบทบาทของศาลที่เป็นอยู่ใน
ระบบการค้นหาความจริงดังกล่าว เพื่อน าไปสู่ข้อเสนอแนะในการพัฒนาบทบาทของศาลไทยให้สอดคล้องกับ
ระบบการค้นหาความจริงในคดีอาญาของประเทศไทย ทั้งนี้ ผู้เขียนจะใช้วิธีการศึกษา ๓ แนวทาง ผสมผสาน
กัน คือ ศึกษาหลักกฎหมายที่เป็นอยู่ (black letter approach) ศึกษาความเป็นมาทางประวัติศาสตร์ของ
ระบบกฎหมายไทย (historical approach) และศึกษาเปรียบเทียบกับต่างประเทศ (comparative
approach) เพื่อประโยชน์ในการวิเคราะห์และเสนอแนะ
๒. ระบบการด าเนินคดีและค้นหาความจริงในคดีอาญา
การค้นหาความจริงเป็นวิธีการในทางพยานหลักฐานอนเป็นส่วนหนึ่งของระบบการด าเนินคดี ซึ่งเดิม
ั
ทางวิชาการมักพจารณาควบรวมกันไป แต่ปัจจุบันมีแนวโน้มพจารณาแยกจากกัน การแยกศึกษาระบบการ
ิ
ิ
ค้นหาความจริงออกจากระบบการด าเนินคดีมีประโยชน์ในการศึกษาแนวคิดและแนวทางแสวงหาข้อเท็จจริง
และพยานหลักฐานในคดี ในหัวข้อนี้จึงแยกอธิบายระบบการด าเนินคดีและระบบการค้นหาความจริงออก
จากกัน
๙ ความเห็นในเรื่องนี้ ดู คณิต ณ นคร, “วิธีพิจารณาความอาญาไทย: หลักกฎหมายกับทางปฏิบัติที่ไม่ตรงกัน,” ใน
ิ
รวมบทความดานวิชาการของศาสตราจารย์ ดร.คณต ณ นคร อัยการสูงสุด, บรรณาธิการโดย สหาย ทรัพย์สุนทรกุล,
้
(กรุงเทพมหานคร: ห้างหุ้นส่วนจ ากัดพิมพ์อักษร, ๒๕๔๐), น.๓๒๔-๓๒๕; และคณิต ณ นคร, นิตธรรมอ าพรางในนิตศาสตรไทย,
ิ
์
ิ
(กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน, ๒๕๔๘), น.๒๕.
๑๐ อัปษร หิรัญบูรณะ, อ้างแล้ว เชิงอรรถที่ ๖, น.๑.
๑๑ ผลการศึกษาและข้อเสนอดังกล่าว ดู บวรศักดิ์ อุวรรณโณ, ระบบการตรวจสอบทุจรตของผดารงตาแหน่งระดบสูง,
ั
ิ
ู้
(รายงานวิจัยเพื่อจัดท าข้อเสนอการปฏิรูปการเมืองไทย เสนอต่อคณะกรรมการพัฒนาประชาธิปไตย (คพป.) ส านักงาน
กองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว, ๒๕๓๘)), น.๓๑-๗๘.
๑๒ ปัจจุบันยังได้ขยายระบบไต่สวนไปใช้ด าเนินคดีอาญาอีก ๒ ประเภท คือ คดีทุจริตและประพฤติมิชอบ และคดีค้ามนุษย์
