Page 2083 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21
P. 2083
๒๐๖๕
เป็นปรปักษ์ (non-adversarial system) เนื่องจากใช้วิธีแสวงหาข้อเท็จจริงโดยศาลเป็นหลัก ในขณะที่ระบบ
๓
คอมมอนลอว์ใช้ระบบการด าเนินคดีที่เรียกกันโดยทั่วไปว่าระบบกล่าวหา (accusatorial system) และมี
รูปแบบการค้นหาความจริงแบบเป็นปรปักษ์ (adversarial system) เนื่องจากใช้วิธีเสนอข้อเท็จจริงโดย
คู่ความเป็นหลัก
๔
ื้
ประเทศไทยแม้จะได้ชื่อว่าเป็นประเทศซีวิลลอว์ เนื่องจากมีประมวลกฎหมายเป็นกฎหมายพนฐาน
และมีนิติวิธี (juristic method) ตามแนวทางในระบบซีวิลลอว์ แต่ส าหรับระบบการด าเนินคดีและค้นหา
๕
ความจริงในคดีอาญานักกฎหมายกลับมีความเห็นต่างกัน โดยบางส่วนเห็นว่าเป็นไปตามระบบกล่าวหา
๗
ในขณะที่บางส่วนเห็นว่าเป็นระบบไต่สวน แต่ก็มีอีกส่วนหนึ่งเห็นว่าเป็นระบบผสม หรือระบบผสมที่ค่อนไป
๖
ทางระบบไต่สวน ซึ่งสาเหตุส าคัญประการหนึ่งในการก่อให้เกิดความเห็นที่แตกต่างกันดังกล่าวมาจาก
๘
บทบาทการค้นหาความจริงของศาลที่ไม่เหมือนกับบทบาทของศาลในระบบซีวิลลอว์ แต่กลับมีความ
๓ Ibid.
๔ จากข้อมูลเชงประวัติศาสตร์ก็ปรากฏว่า ก่อนเริ่มท าการปฏิรูปกฎหมายในยุคแห่งการปฏิรูปกฎหมายและการศาล มีการ
ิ
พิจารณาเลือกระบบกฎหมายระหว่างระบบซีวิลลอว์กับระบบคอมมอนลอว์ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ั
้
รัชกาลที่ ๕ ทรงวินิจฉัยเลือกใชระบบประมวลกฎหมาย (ระบบซีวิลลอว์) เป็นหลักในการปฏิรูป ดู ชาญชย แสวงศักดิ์,
ั่
อิทธิพลของฝรงเศสในการปฏิรูปกฎหมายไทย, พิมพ์ครั้งที่ ๒ แก้ไขเพิ่มเติม (กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน, ๒๕๕๘), น.๕๑;
กิตติศักดิ์ ปรกติ, การปฏิรปกฎหมายไทยภายใตอิทธิพลยุโรป, พิมพ์ครั้งที่ ๔ แก้ไขเพิ่มเติม (กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน,
้
ู
๒๕๕๖), น.๑๒๐-๑๒๑; สุรพล ไตรเวทย์, การร่างประมวลกฎหมายในประเทศสยาม, (กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน, ๒๕๕๐),
น.๔๖-๔๗; แสวง บุญเฉลิมวิภาส, ประวัตศาสตรกฎหมายไทย, พิมพ์ครั้งที่ ๑๖ (กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน, ๒๕๖๐), น.
ิ
์
๒๐๓-๒๐๖.
๕ คณิต ณ นคร, กฎหมายวิธีพจารณาความอาญา, เล่ม ๑, พิมพ์ครั้งที่ ๑๐ แก้ไขเพิ่มเติม (กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน,
ิ
๒๕๖๔), น.๖๐; ปกป้อง ศรีสนิท, "ระบบกล่าวหาและระบบไต่สวนในวิธีพิจารณาความอาญา" ใน ๗๒ ปี ศาสตราจารย์
ดร.คณต ณ นคร, บรรณาธิการโดย คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์เดือนตุลา,
ิ
๒๕๕๒), น.๑๔๒.
ี
่
ิ
๖ อัปษร หิรัญบูรณะ, ผลกระทบในการน าระบบไตสวนมาใช้กับการพจารณาคดอาญาของผู้ดารงตาแหน่งทางการเมือง,
(งานวิจัยหลักสูตรผู้บริหารกระบวนการยุติธรรมระดับสูง (บ.ย.ส.) รุ่นที่ ๖ วิทยาลัยการยุติธรรม ส านักงานศาลยุติธรรม,
๒๕๔๖), น.๒๐.
๗ โสภณ รัตนากร, ค าอธิบายกฎหมายลักษณะพยาน, พิมพ์ครั้งที่ ๑๑ (กรุงเทพมหานคร: นิติบรรณการ, ๒๕๕๗), น.๘-๑๐;
ชวเลิศ โสภณวัต, “กฎหมายลักษณะพยานของไทยเป็นกฎหมายในระบบกล่าวหาจริงหรือ,” ดลพาห, ปีที่ ๒๘, เล่ม ๖
ุ
(พฤศจิกายน - ธันวาคม ๒๕๒๔), น.๓๖, ๓๙, ๔๗.
๘ เข็มชย ชติวงศ์, ค าอธิบายกฎหมายลักษณะพยาน, พิมพ์ครั้งที่ ๙ (กรุงเทพมหานคร: ส านักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติ
ุ
ั
บัณฑิตยสภา, ๒๕๕๗), น.๗.
