Page 2087 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๒๐๖๙

๒.๒ ระบบการค้นหาความจริง

ด้วยอทธิพลของแนวคิดและพฒนาการทางกฎหมายที่ต่างกัน วิธีการค้นหาความจริงในคดีจึงต่างกัน
ิ
ั
โดยระบบไต่สวนเน้นการแสวงหาข้อเท็จจริงโดยศาล ส่วนระบบกล่าวหาเน้นการเสนอข้อเท็จจริงโดยคู่ความ

๒.๒.๑ ระบบการแสวงหาข้อเท็จจริงโดยศาล ซึ่งทางวิชาการมักเรียกว่าระบบค้นหาความจริง

๒๒
แบบไม่เป็นปรปักษ์ (non-adversarial system) เพราะในระบบนี้ศาลจะมีบทบาทในการก าหนดประเด็น
๒๓
๒๔
วินิจฉัยรวมตลอดถึงค้นหาความจริง และพยานหลักฐาน เพอท าความจริงให้ปรากฏ ส่วนคู่ความมี
ื่
บทบาทในลักษณะสนับสนุนการด าเนินการของศาลเพอให้บรรลุเป้าหมายดังกล่าว ความจริงที่ได้จากการ
ื่
พจารณาจึงมีลักษณะเป็นความจริงตามเนื้อหา (material truth) ทั้งนี้ สรุปลักษณะส าคัญของระบบการ
ิ
๒๕
ค้นหาความจริงระบบนี้ได้ ๓ ประการ
ิ
๑) ศาลมีบทบาทเชิงรุก (active role) ในการด าเนินกระบวนพจารณาและการแสวงหา
ิ
พยานหลักฐาน ควบคุมและริเริ่มด าเนินกระบวนพจารณาด้วยตนเอง ท าการสืบพยานและซักถามพยานโดย
ู่
๒๖
ไม่จ าต้องให้คู่ความร้องขอ และไม่จ ากัดการพิจารณาเฉพาะข้อเท็จจริงที่คความน าเสนอ ข้อเท็จจริงที่ใช้ใน
การวินิจฉัยชี้ขาดจึงมีทั้งที่คู่ความน าเสนอและที่ศาลแสวงหามาเอง

๒) คู่ความไม่มีลักษณะเป็นคู่ต่อสู้กันอย่างชัดเจน เพราะศาลมีบทบาทในการด าเนินกระบวน

ิ
ิ
พจารณาและแสวงหาข้อเท็จจริงเอง จึงไม่เน้นเรื่องภาระการพสูจน์ของคู่ความ คู่ความจะปฏิบัติในลักษณะ
้
ื่
สนับสนุนการด าเนินการของศาล มิได้แข่งขันกันเสนอพยานหลักฐานเพอผลในการแพชนะ และไม่ให้
ความส าคัญกับการถามค้านเพื่อตรวจสอบพยานหลักฐานของอกฝ่าย
ี

๒๒ นักวิชาการบางส่วนใช้ค าว่า "ต่อสู้" แทนค าว่า "ปรปักษ์" ดู คณิต นคร, อ้างแล้ว เชิงอรรถที่ ๕, น.๖๑.
๒๓ John H. Langbein, supra note 21.
๒๔ Cyndi Banks and James Baker, Comparative, International, and Global Justice, (USA SAGE, 2016),
:
pp.98-99.
๒๕ สุรศักดิ์ ลิขสิทธิ์วัฒนกุล และคณะ, การพฒนาแนวทางในการจัดท าค าพยานของศาลยุตธรรมเพอให้สอดคล้องกับ
ิ
ื่
ั
กฎหมายพยานหลักฐานที่แก้ไขใหม่, (รายงานฉบับสมบูรณ์ เสนอต่อสถาบันวิจัยและพัฒนารพีพัฒนศักดิ์ ส านักงานศาลยุติธรรม,
๒๕๕๙), น.๓๐.
๒๖ ทั้งฝรั่งเศสและเยอรมนีศาลมีบทบาทน าในการถามพยาน แต่คู่ความก็ใช้สิทธถามได้ ดู Richard S. Frase and Thomas
ิ
:
Weigend, “ German Criminal Justice as a Guide to American Law Reform Similar Problems, Better
Solutions,” Boston College International and Comparative Law Review, Vol. 18, Issue 2 (Summer 1995),
p.357.