Page 2085 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๒๐๖๗

๒.๑ ระบบการด าเนินคดี

ในทางวิชาการแบ่งแยกระบบการด าเนินคดีอาญาออกเป็น ๒ ระบบหลัก คือ ระบบไต่สวน กับระบบ
กล่าวหา ซึ่งมีแนวคิดและวิธีการในการด าเนินคดีและในการค้นหาความจริงแตกต่างกัน

๒.๑.๑ ระบบไต่สวน (inquisitorial system) เป็นระบบการด าเนินคดีอาญาดั้งเดิมของยุโรป
๑๓
ิ
ได้รับอทธิพลมาจากวิธีการช าระความของศาสนาคริสต์ นิกายโรมันคาทอลิก ในยุคกลาง จากหลักความเชื่อ
ของชาวคริสต์ที่ว่าพวกเขามีหน้าที่ขจัดผู้กระท าความผิด ระบบนี้จึงมีหลักปฏิบัติว่าเมื่อทราบว่ามีการกระท า

ความผิดเกิดขึ้น ผู้มีอานาจปกครองจะด าเนินการไต่สวนท าความจริงให้ปรากฏ มุ่งที่จะค้นหาความจริงแท้

ิ
๑๔
ื่
(truth) เป็นส าคัญ การแสวงหาข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานเพอพสูจน์ความจริงจึงไม่มีกฎเกณฑ์ที่
เคร่งครัด
๑๕
ิ
ด้วยแนวคิดดังกล่าว เดิมการพจารณาคดีระบบนี้มีการกระท าลับหลังผู้ถูกกล่าวหา และใช้วิธี
๑๖
ื่
ทรมานเพอให้รับสารภาพหรือเล่าข้อเท็จจริง ผู้ถูกกล่าวหาจึงมีฐานะเสมือนเป็นผู้ถูกซักฟอก แม้ต่อมาได้
ื่
ยกเลิกวิธีทรมานและใช้วิธีค้นหาข้อเท็จจริงจากพยานหลักฐานเพอพสูจน์ความผิดแทน ก็ยังถือหลักว่าเป็น
ิ
ความรับผิดชอบของรัฐในการท าความจริงแห่งคดีให้ปรากฏ ศาลจึงมีบทบาทในการแสวงหาพยานหลักฐาน
ั
ิ
และค้นหาความจริงด้วยตนเอง มีอสระในการรับฟงและวินิจฉัยพยานหลักฐาน ไม่มีบทตัดพยาน
ิ
ั
(exclusionary rules) ที่เคร่งครัด เปิดโอกาสให้ศาลใช้ดุลพนิจอย่างกว้างขวางในการรับฟงพยานหลักฐาน
ทุกชนิดรวมถึงพยานบอกเล่า ระบบนี้ส่วนใหญ่ใช้อยู่ในประเทศภาคพื้นยุโรปที่ใช้ระบบซีวิลลอว์ เช่น ฝรั่งเศส
เยอรมนี เป็นต้น

ิ
๒.๑.๒ ระบบกล่าวหา (accusatorial system) มีพื้นฐานมาจากวิธีพจารณาความอาญาของโรมัน
ซึ่งใช้วิธีพจารณาและชี้ขาดโดยการต่อสู้ด้วยก าลังหรือการพสูจน์ความบริสุทธิ์ต่อพระเจ้า (trial by battle and ordeals)
๑๗
ิ
ิ

๑๓ ณรงค์ ใจหาญ, หลักกฎหมายวิธีพจารณาความอาญา, เล่ม ๑, พิมพ์ครั้งที่ ๑๒ แก้ไขเพิ่มเติม (กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน,
ิ
๒๕๕๖), น.๘.
๑๔ อุดม รัฐอมฤต, ค าอธิบายกฎหมายลักษณะพยานหลักฐาน, พิมพ์ครั้งที่ ๗ แก้ไขเพิ่มเติม (กรุงเทพมหานคร: โครงการ
ต าราและเอกสารประกอบการสอนคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, ๒๕๖๒), น.๒๘.
๑๕ เข็มชัย ชุติวงศ์, อ้างแล้ว เชิงอรรถที่ ๘, น.๒; และชวเลิศ โสภณวัต, อ้างแล้ว เชิงอรรถที่ ๗, น.๓๘.
๑๖ เรื่องเดียวกัน.
๑๗ Mar Jimeno-Bulnes, “American Criminal Procedure in a European Context,” Cardozo Journal of
International & Comparative Law, Vol. 21, Issue 2 (January 2013), pp.409, 417.