Page 2176 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๒๑๕๘

ุ
เอง จึงได้พระนามว่า “สัมมาสัมพุทโธ” พระพทธศาสนามีหลักธรรมซึ่งอาศัยสติปัญญาในการเรียนรู้
และปฏิบัติทั้งกาย วาจา ใจ ก่อเกิดปัญญาสั่งสมความรู้ ประสบการณ์ ความสามารถ และภูมิธรรมที่
ุ
ช่วยให้มนุษย์ในสังคมอยู่รอดปลอดภัย หลักธรรมในพระพทธศาสนาจึงเป็นแนวทางในการด าเนิน
ชีวิต ตั้งแต่ภายในจิตใจในเรื่องคุณธรรม ค่านิยม ลักษณะนิสัย แนวคิด และสติปัญญา ตลอดจน
พฤติกรรม ท่าที และการปฏิบัติของมนุษย์ที่มีต่อร่างกายและจิตใจของตน รวมถึงความสัมพนธ์ของ
ั
มนุษย์ด้วยกันในสังคม

ุ
ในทางพระพทธศาสนาอธิบายว่า ชีวิตประกอบด้วย ๒ ส่วนส าคัญคือ ร่างกาย (รูป)
และจิตใจ (นาม) ดังที่หลักธรรมเรื่องขันธ์ ๕ อธิบายว่า ชีวิตประกอบด้วย รูป เวทนา สัญญา สังขาร

ั
และวิญญาณ ชีวิตที่มีคุณภาพจึงต้องพฒนาทั้งด้านร่างกายและจิตใจไปพร้อมกัน แต่ตามหลักการ
๘
ุ
ทางพระพทธศาสนาให้ความส าคัญกับจิตใจ (นาม) โดยเชื่อว่าจิตใจเป็นจุดเริ่มต้น และเป็นจุดสูงสุด
๙
ในชีวิต ชีวิตจะดีหรือชั่วขึ้นอยู่กับจิตใจ ดังปรากฏในพระธรรมบทว่า
มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา ธรรมทั้งหลาย มีใจเป็นหัวหน้า

มโนเสฏฐา มโนมยา มีใจเป็นใหญ่ ส าเร็จแล้วด้วยใจ

มนสา เจ ปทุฏเฐน ถ้าบุคคลมีใจชั่วแล้ว
ภาสติ วา กโรติ วา พูดอยู่ก็ตาม ท าอยู่ก็ตาม (ย่อมชั่ว)

ตโต น ทุกฺขมนฺวติ เพราะความชั่วนั้น ทุกข์ย่อมตามบุคคลนั้นไป

จกฺก ว วหโต ปท ดุจล้อหมุนตามรอยเท้าแห่งโคที่น าแอกไปอยู่ฉะนั้น
มนสา เจ ปสนฺเนน ถ้าบุคคลมีใจดีแล้ว

ภาสติ วา กโรติ วา พูดอยู่ก็ตาม ท าอยู่ก็ตาม (ย่อมดี)

พระพทธศาสนาถือว่าจิตใจ (นาม) เป็นใหญ่ ชีวิตจะเป็นอย่างไรขึ้นอยู่กับคุณภาพ
ุ
ของจิตใจเป็นส าคัญ คุณภาพจิตใจหมายถึงสภาวะสงบสุข เป็นอิสระ เป็นความสุขที่แท้จริงที่หลุดพ้น
จากการยึดติดกับวัตถุ เป็นสภาวะที่เปี่ยมล้นด้วยความปิติ อิ่มเอิบ มีความอ่อนโยน เบิกบาน จิตใจ

สงบนิ่ง ไม่วุ่นวาย ไม่สับสน มีพลังในการมีชีวิตอยู่อย่างมีคุณค่า มีความหมาย มีเป้าหมายในชีวิต

ุ
ุ
หลักพทธปรัชญา หมายถึง หลักค าสอนในพระพทธศาสนา ซึ่งน ามาศึกษาวิเคราะห์
ั
ื่
โดยการใช้เหตุผลเพอหาวิธีการแก้ไขปัญหาของชีวิต โดยให้ความส าคัญกับการพฒนาด้านจิตใจ
มากกว่าด้านร่างกาย มุ่งพจารณาถึงสาเหตุของทุกข์และวิถีทางในการดับทุกข์ ทุกคนสามารถขัด
ิ
เกลาตนเองได้ โดยฝึกฝนพฒนาตนให้เกิดความรู้เห็นตามความเป็นจริง รับรู้สภาพแท้จริงของสิ่ง
ั
ื่
ทั้งหลาย เพอสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง ก่อให้เกิดปัญญา รู้เท่าทันความเป็นจริงของสิ่งทั้งหลาย

๘ ส .ข. ๑๗/๙๕/๕๘.

๙ ขุ.ธ. ๒๕/๑๕/๑๑.