Page 2421 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๒๔๐๖

ข้อ ๑๗ (๑) ทุกคนมีสิทธิที่จะเป็นเจ้าของทรัพย์สินโดยตนเอง และโดยร่วมกับผู้อื่น

(๒) บุคคลใดจะถูกเอาทรัพย์สินไปจากตนตามอ าเภอใจไม่ได้

๑๑
ข้อ ๒๑ (๒) ทุกคนมีสิทธิจะเข้าถึงบริการสาธารณะในประเทศของตนโดยเสมอภาค

็
ื่
กระบวนการยุติธรรมกเป็นบริการสาธารณะอย่างหนึ่งของรัฐ รัฐจึงต้องด าเนินการเพอให้ประชาชนมี
โอกาสเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม (access to justice) ได้อย่างเสมอภาคและเท่าเทียม โดยไม่ให้การศึกษา
๑๒
หรือฐานะทางเศรษฐกิจมาเป็นอุปสรรค

๒.๒ แนวคิดเรื่องการเข้าถึงความยุติธรรม (access to justice)

ื้
การเข้าถึงความยุติธรรมเป็นพนฐานส าคัญของหลักนิติธรรม (rule of law) ซึ่งเป็นองค์ประกอบ
๑๓
ของการปกครองประเทศอย่างมีธรรมาภิบาล (good governance) การเข้าถึงความยุติธรรมก็คือการเข้าถึง

ุ
กระบวนการยุติธรรมนั่นเอง อปสรรคของการเข้าถึงความยุติธรรมมีหลายมิติ เช่น การไม่สามารถเข้าถึงนัก
ี
กฎหมายหรือที่ปรึกษากฎหมายที่มีคุณภาพ การไม่มีทุนทรัพย์เพยงพอที่จะจ้างนักกฎหมาย ความล่าช้าของ
กระบวนการยุติธรรม การละเมิดสิทธิมนุษยชน และปัญหาคอรัปชั่น เป็นต้น
๑๔
เคยมีผู้กล่าวว่า “เช่นเดียวกับที่เราไม่ควรปล่อยให้ประชาชนต้องทุกข์ทรมานเพราะความหิวโหย เรา
ไม่ควรปล่อยให้ประชาชนต้องทุกข์ทรมานจากความไม่ยุติธรรมและการใช้อานาจตามอาเภอใจเพยงเพราะ

ี

ความช่วยเหลือทางกฎหมาย (legal aid) นั้นมีค่าใช้จ่ายสูง ความคาดหวังของประชาชนต่อประชาธิปไตยและ
การพฒนาจ าเป็นต้องอาศัยหลักนิติธรรมที่แท้จริง (true rule of law) ซึ่งจะเกิดขึ้นไม่ได้เลยหากทุกคน
ั
ไม่สามารถเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมได้ ในสถานการณ์เช่นนี้จะดีกว่าถ้าเกิดเป็นคนรวยเพราะถ้าเป็นคนจน
(poor) จะสูญเสียสิทธิทั้งหมดไป คนจนไม่ได้หมายถึงคนที่ไม่มีเงินเท่านั้น แต่ยังหมายถึงคนที่ไม่สามารถอาน
่
ประมวลกฎหมายวิธีพจารณาความหรือประมวลกฎหมายอาญาได้ หรือเป็นคนที่ไม่รู้ว่าจะต้องท าอย่างไรเมื่อ
ิ
ิ
เผชิญกับความไม่ยุติธรรม เมื่อคุณเป็นคนจน แทนที่คุณจะมองผู้พพากษาว่าเป็นผู้ที่จะมาปกป้องคุณ คุณกลับ

๑๑ กระทรวงการต่างประเทศ, ค าแปลปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน, ๒๕๕๑ (ออนไลน์). สืบค้นเมื่อวันที่ ๗ สิงหาคม

๒๕๖๔ จาก https://www.law.cmu.ac.th/law2011/journal/e1378954318.pdf
๑๒ วรรณชัย บุญบ ารุง, “การเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมกับหลักประชาธิปไตย,” (เอกสารวิชาการส่วนบคคลหลักสูตร
ุ
หลักนิติธรรมเพื่อประชาธิปไตย รุ่นที่ ๔ วิทยาลัยรัฐธรรมนูญ ส านักงานศาลรัฐธรรมนูญ), น. ๑๖. สืบค้นเมื่อวันที่ ๗ สิงหาคม
๒๕๖๔ จาก https://www.constitutionalcourt.or.th/occ_web/ewt_dl_link.php?nid=8836

๑๓ United Nations and the Rule of Law, Access to Justice, (online), p. 1. Accessed on 4 August 2021 from
https://www.un.org/ruleoflaw/thematic-areas/access-to-justice-and-rule-of-law-institutions/access-to-
justice/

๑๔ อ้างแล้ว เชิงอรรถที่ ๙, น. ๖-๘.