Page 11 - Сістэмны даведнік-бібліятрансформер_Neat

А сумным прыкладам, калі добры твор застаўся невядомым шырокай публіцы, на маю
прыватную думку, можна назваць сітуацыю з кнігай Сержука Вітушкі “Дзінь-дзілінь: пара гуляць
у казкі”. Вельмі люблю гэтую кнігу і мару пра часы, калі яна знойдзе выхад на масавага чытача
і, што самае істотнае, знойдзе яго падтрымку і разуменне.
Тут варта дадаць яшчэ і тую акалічнасць, што сітуацыя з прэзентацыямі і раскруткай твораў
пагаршаецца ў наўпроставай прапорцыі з аддаленнем ад сталіцы. Калі ў Мінску яшчэ нешта раз-
пораз ладзіцца, то ў рэгіёнах людзі і праз гады не ведаюць пра выхад той ці іншай кнігі. У шмат
якіх малых гарадах проста пазачыняныя кніжныя крамы, а ў тых, якія ёсць, беларуская кніга
нярэдка – на самых далёкіх паліцах. Праўда, дзеля справядлівасці варта зазначыць, што пару-
тройку апошніх гадоў неяк да гэтай праблемы пачынаюць паварочваюцца тварам. Ва ўсякім разе,
дбаць пра тое, каб кніжная крама адпавядала свайму прызначэнню, а не была філіялам
гаспадарчай крамы, дзе кнігі суседнічаюць з пральнымі парашкамі.
— Ці ёсць у Вас парада для тых хто піша (спрабуе пісаць) для дзяцей, як стаць сапраўдным
дзіцячым пісьменнікам?
А. М.: Аўтары па-рознаму пачынаюць пісаць для дзяцей. Астрыд Ліндгрэн, напрыклад, пісала
толькі для дзяцей, а нехта піша і для дарослых таксама. Некаторыя пачынаюць пісаць, стаўшы
бацькамі, як Андрэй Хадановіч з яго “Нататкамі таткі”, некаторыя пачынаюць пісаць для ўнукаў,
стаўшы дзядулямі – і такіх прыкладаў шмат.
Ну, але, мне падаецца, дакладна не варта ставіць так сабе задачу — стаць сапраўдным дзіцячым
пісьменнікам! Нашмат важнейшым умець слухаць тое дзіця, што жыве ў табе самім, памятаць
пра свае перажыванні і сваё ўспрыняцце свету – вось тады з’яўляюцца шансы нешта добрае
напісаць.
Наогул жа для фарміравання якаснай дзіцячай літаратуры трэба, каб было шмат разнастайных
твораў. Каб нешта ў выніку выкрышталізавалася, літаратурны працэс не павінен стаяць на месцы.
Слушна заўважыла шведскі крытык Яніна Арлоў, што з амаль 2000 кніг для дзяцей, якія
выходзяць у Швецыі, далёка не ўсе – шэдэўры. Але гэта чытво на розныя ўзроўні чытачоў, на
розны густ. А застанецца – лепшае, час адсеіць аднадзёнкі.
— Якія асаблівасці ўласцівыя творам для дзяцей, якія тэмы найбольш актуальныя, што
глабальна адрознівае дзіцячую і дарослую кнігі?
А. М.: Наўрад нехта ведае ўніверсальны рэцэпт стварэння дзіцячай кнігі. Але відавочна ёсць
пэўныя асаблівасці, звязаныя найперш з надзвычайнай датклівасцю дзяцей. Дзеці – гэта людзі з
аголенымі нервамі, яны востра адчуваюць фальш. Таму ў развагах пра ўніверсальны рэцэпт
абмяжуюся вельмі слушнай парадай Астрыд Ліндгрэн: “Пісаць для дзяцей трэба таксама, як для
дарослых, толькі значна лепш”.
Наогул, дзіцячая літаратура – гэта не маналіт. Гэта шматжанравая літаратура, якая ствараецца з
улікам псіхалогіі дзіцяці. Дзіця адмалку – частка грамадства, і ўсё, што ў грамадстве адбываецца,
самым непасрэдным чынам датычыць дзяцей. Добрая кніга можа стаць найлепшым сябрам, калі
дапаможа знайсці адказы на жыццёвыя пытанні, зразумець сутнасць нейкіх сацыяльных праблем
і вызначыцца ў стаўленні да іх, урэшце, падорыць незабыўныя хвіліны эмацыйнага ўзрушэння ці
вострых перажыванняў.
— На ваш погляд, дзіцячы пісьменнік павінен быць педагогам?
А. М.: Педагог, уласна кажучы, гэта той, хто ўмее знайсці падыход да дзіцяці (не блытаць з
нуднымі “вучылкамі”!) Ну дык і дзіцячы пісьменнік мае права называцца добрым педагогам,
калі ён знайшоў сцежку да сэрца свайго чытача. Іншае справа, што дзіцячая літаратура, бывае,
грашыць павучэннямі і маралізатарствам. Такія творы нярэдка вельмі любяць школьныя
настаўнікі і выхавацелі садкоў, але часам не вельмі любяць самі дзеці...
— Ці не перасталі сучасныя дзеці быць наіўнымі, можа, ім больш не патрэбныя казкі з
добрымі чароўнымі істотамі, а патрэбныя самалёты, кампутары і астатнія рэаліі дарослага
свету?
А. М.: Якія б не былі тэхналогіі, як бы не развівалася цывілізацыя, чалавек кардынальна не
мяняецца. Таму ніхто не пераканае мяне, што фундаментальныя традыцыйныя каштоўнасці
страчваюць актуальнасць і не цікавыя дзецям. Мумітролі Туве Янсэн жывуць у дзіўным свеце
каметаў, прыгодаў, вандровак – іх жыццё насычанае смелымі самастойнымі рашэннямі і
11