Page 2006 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๑๙๘๘

ิ
ั
ิ
ล าดับการเข้าร่วมห้องพจารณาคดีทางระบบอเล็กทรอนิกส์ของแต่ละคดี ก็รออยู่ในที่พกอาศัยหรือส านักงาน
ของตนซึ่งมีสิ่งอ านวยความสะดวกมากกว่ารอที่ศาล ในแง่นี้ก็นับได้ว่าสร้างความสะดวกให้แก่คู่ความได้มาก
๒๒
ิ
ประเด็นพจารณาที่อาจถือเป็นข้อจ ากัดเรื่องความสะดวกของการนั่งพจารณาคดีโดยใช้วิธีการทาง
ิ
อเล็กทรอนิกส์อนพงหยิบยกขึ้นพจารณาคือกรณีที่พยานมีถิ่นที่อยู่ในต่างประเทศ แม้เมื่อเทียบกับวิธีดั้งเดิมซึ่ง
ึ
ั
ิ
ิ
พยานที่มีถิ่นที่อยู่ในต่างประเทศจะต้องเดินทางมาเบิกความที่ศาลไทยแล้ว การนั่งพิจารณาคดีโดยใช้วิธีการทาง
อเล็กทรอนิกส์ดูเป็นการสะดวกกว่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งมีความสะดวกกว่าการขอให้ศาลต่างประเทศสืบพยาน
ิ
บุคคลนั้นแทนศาลไทย ซึ่งมีขั้นตอนการด าเนินการยุ่งยาก แต่การนั่งพิจารณาโดยเฉพาะการสืบพยานบุคคลที่มี
ถิ่นที่อยู่ในต่างประเทศผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์อาจก่อให้เกิดประเด็นทางกฎหมายระหว่างประเทศว่าเป็นการ

ใช้อานาจศาลไทยก้าวล่วงดินแดนของรัฐต่างประเทศหรือไม่ และจ าต้องมีการขอความร่วมมือหรือยินยอมใน

การด าเนินการดังกล่าวจากรัฐต่างประเทศนั้นก่อนหรือไม่ ทั้งที่พยานมิได้ใช้สถานที่ศาลในต่างประเทศเบิก

ความ แต่คงเบิกความอยู่ที่ส านักงานหรือที่พกอาศัยของตนซึ่งอยู่ในดินแดนของรัฐต่างประเทศเท่านั้น
ั
ข้อก าหนดคดีทรัพย์สินทางปัญญาฯ ข้อ ๓๒ มิได้ก าหนดให้ต้องขอความร่วมมือระหว่างประเทศหรือขอความ

่
ิ
ยินยอมจากรัฐต่างประเทศก่อน ในประเด็นนี้อาจต้องพจารณาถึงประมวลกฎหมายวิธีพจารณาความแพง
ิ
มาตรา ๓๔ ซึ่งเป็นบททั่วไปและก าหนดไว้ว่า “ถ้าจะต้องด าเนินกระบวนพิจารณาทั้งเรื่องหรือแต่บางส่วน โดย
ทางอาศัยหรือโดยร้องขอต่อเจ้าหน้าที่ในเมืองต่างประเทศ เมื่อไม่มีข้อตกลงระหว่างประเทศอย่างใดอย่างหนึ่ง

หรือไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้ส าหรับเรื่องนั้นแล้ว ให้ศาลปฏิบัติตามหลักทั่วไปแห่งกฎหมายระหว่างประเทศ”
ซึ่งหากต้องด าเนินการดังกล่าวที่มีขั้นตอนยุ่งยาก การสืบพยานผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ส าหรับพยานประเภทนี้

อาจไม่สะดวกต่อไปก็ได้ ส าหรับกรณีการสืบพยานบุคคลผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์นั้น หากพยานอยู่ที่ส านักงาน

ุ
หรือที่พกอาศัยของตน ใช้อปกรณ์และสัญญาณอนเทอร์เน็ตของตนเอง และเป็นพยานน าหรือพยานที่สมัครใจ
ิ
ั
เบิกความเป็นพยานโดยไม่ต้องออกหมายเรียกพยานแล้ว น่าสนใจว่าเมื่อการสืบพยานไม่จ าต้องอาศัยหรือร้อง
ขอให้เจ้าหน้าที่ในรัฐต่างประเทศกระท าการสิ่งใดให้ ศาลไทยต้องมีหนังสือร้องขอความยินยอมหรืออนุญาตจาก
รัฐต่างประเทศที่พยานมีถิ่นที่อยู่ก่อนหรือไม่ ปัญหานี้ยังไม่ชัดเจนว่า กรณีการสืบพยานบุคคลระหว่างประเทศ

่
ผ่านระบบอเล็กทรอนิกส์เช่นนี้จะเป็นกรณีที่อยู่ภายใต้บังคับของประมวลกฎหมายวิธีพจารณาความแพง
ิ
ิ
มาตรา ๓๔ หรือไม่เพยงใด แต่หากต้องมีการออกหมายเรียกพยานบุคคลดังกล่าวให้มาเบิกความตามวันเวลา
ี
และสถานที่ใดแล้ว เป็นที่เห็นได้ชัดเจนว่าต้องอาศัยให้ศาลต่างประเทศส่งหมายเรียกแก่พยานดังกล่าวแทน
และหากต้องใช้สถานที่เช่นห้องพจารณาคดีของศาลต่างประเทศ กรณียิ่งเป็นที่ชัดเจนว่าต้องอาศัยศาลต่างประเทศ
ิ
ด าเนินการส่วนหนึ่งส่วนใดให้ จึงต้องปฏิบัติตามข้อตกลงระหว่างประเทศ ธรรมเนียมปฏิบัติระหว่างประเทศ

๒๒ R. Sadler Bailey, Advantages and Disadvantages of Virtual Court Hearings [online] 6 January 2021. [23
July 2021 . https://www.baileygreer.com/advantages-and-disadvantages-of-virtual-court-hearings/;Adam
]
Mawardi, The Challenges ahead for online courts.