Page 2106 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๒๐๘๘

กรุงศรีอยุธยาซึ่งมีหลักฐานตกทอดมาจนถึงปัจจุบัน ในหัวข้อนี้จึงจะศึกษาบทบาทการค้นหาความจริงของ

ศาลไทยตั้งแต่ยุคดังกล่าวจนถึงยุคปัจจุบัน

๔.๑ บทบาทตามกฎหมายของศาลในยุคดั้งเดิม

เดิมประเทศไทยปกครองด้วยระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ มีพระมหากษัตริย์เป็นผู้ทรงอานาจสูงสุด
ในการบริหารราชการแผ่นดิน รวมถึงการชี้ขาดตัดสินคดี จนเป็นที่มาของค ากล่าวที่ว่า พระมหากษัตริย์เป็น

๑๑๒

บ่อเกิดแห่งความยุติธรรม และเป็นตุลาการสูงสุด (fountain of justice and supreme judge) อานาจ
ั
ในการตรวจสอบการกระท าและลงโทษผู้กระท าความผิดในยุคสมัยนั้นจึงเป็นของพระมหากษตริย์ หรือบุคคล
ที่พระองค์มอบหมาย

ระบบกฎหมายดั้งเดิมของไทยมิได้แบ่งแยกประเภทคดีออกเป็นคดีแพงหรือคดีอาญาอย่างชัดเจน
่
๑๑๓
๑๑๔
วิธีพิจารณาคดีทั้งสองประเภทจึงมีลักษณะท านองเดียวกันและค่อนไปทางระบบกล่าวหา โดยกฎหมายวิธี
ิ
พจารณาความของไทยกระจายอยู่ในกฎหมายหลายฉบับ เช่น พระธรรมนูญ (พระท านูน) พระธรรมศาสตร์
(พระธรรมสาตร) หลักอินทภาษ พระอัยการลักษณะรับฟ้อง (พระไอยการลักษณรับฟ้อง) พระอัยการลักษณะ

ั
พยาน (พระไอยการลักษณภญาณ) พระอยการลักษณะอทธรณ์ (พระอายการลักษณอธร) และลักษณะ
ุ
ุ
๑๑๕
ตระลาการ (ลักษณตระลาการ) บทบัญญัติเกี่ยวด้วยพยานหลักฐานก็กระจายปะปนอยู่ในกฎหมายหลาย
ั
ฉบับ ฉบับที่ว่าด้วยพยานหลักฐานโดยตรงและใช้เป็นหลักคือพระอยการลักษณะพยาน ซึ่งตราขึ้นตั้งแต่ปี
พ.ศ. ๑๘๙๔ ในรัชสมัยพระเจ้าอู่ทอง (สมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๑) และที่ส าคัญอีกฉบับ คือ หลักอินทภาษ

่
ิ
เมื่อเพงเล็งถึงหลักปฏิบัติในการสืบพยานและวินิจฉัยคดีของผู้พพากษาตระลาการปรากฏบทบัญญัติ
ิ
ส าคัญอยู่ในหลักอนทภาษที่แสดงให้เห็นถึงการให้ความส าคัญกับการค้นหาความจริงในคดี ดังนี้ “...ให้ผู้

พิจารณาแช่งชักพญาน แลให้สาบาลตัวจ าเภาะพระรัตนไตรยตามคาภีรพระธรรมสาตร แลให้เร่งพิจารณาเอา

๑๑๒ Quaritch Wales, Ancient Siamese Government and Administration, (New York: Paragon Book Reprint,
ั
1965), p.178; และดู หลวงสารนัยประสาสน์ (ธัญญา ณ สงขลา), พฒนาการการศึกษากฎหมายในประเทศไทย,
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พิมพ์เป็นที่ระลึกในงานพระราชทานเพลิงศพเจ้าพระยามหิธร (ลออ ไกรฤกษ์) ณ วัดเทพ ศิรินทรา
วาส วันที่ ๑๕ พฤศจิกายน ๒๔๙๙, น.(๙).
๑๑๓ Simon de la Loubère, The Kingdom of Siam, (Kuala Lumpur: Oxford University Press, 1969), p.85.
๑๑๔ เพราะมีการใชวิธีการพิสูจน์ข้อเท็จจริงโดยการสาบาน หรือด าน้ าลุยเพลิงแบบ ordeals ที่ใชในระบบกล่าวหาของ
้
้
อังกฤษแบบดั้งเดิม เว้นแต่คดีอุกฉกรรจ์ที่ใชวิธีพจารณาโจรผู้ร้ายซึ่งจะมีวิธีพิจารณาในลักษณะไปทางระบบไต่สวน เพราะมี
ิ
้
การใชวิธีทรมานให้รับสารภาพ และใชวิธีการลงโทษที่รุนแรง ท านองเดียวกับระบบไต่สวนของภาคพื้นยุโรปแบบดั้งเดิม ดู
้
้
ประมูล สุวรรณศร, ค าอธิบายกฎหมายลักษณะพยาน, พิมพ์ครั้งที่ ๗ (กรุงเทพมหานคร: นิติบรรณการ, ๒๕๑๗), น.๕.
๑๑๕ กฎหมายเหล่านี้ตราขึ้นตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา และต่อมาปี พ.ศ. ๒๓๔๗ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า
จุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ ได้รวบรวมไว้ในกฎหมายตราสามดวง