Page 2110 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๒๐๙๒

ประกอบกับการตระหนักถึงความล้าหลังในระบบกฎหมายและการศาลของไทย การปฏิรูปกฎหมายและการ

๑๒๕
ศาลจึงได้เริ่มขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕
อย่างไรก็ตาม ขณะนั้นประเทศไทยขาดแคลนนักกฎหมายที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญกฎหมายตะวันตก

ั
ทางราชการจึงส่งนักศึกษากฎหมายไปเรียนกฎหมายจากประเทศองกฤษ รวมถึงพระองค์เจ้ารพพฒนศักดิ์
ั
ี
พระราชโอรสของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งทรงเข้าศึกษากฎหมายที่ส านักไคร์สเชิช
มหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด เมื่อส าเร็จการศึกษาก็ได้กลับมารับราชการในต าแหน่งส าคัญหลายต าแหน่ง เช่น

ิ
ข้าหลวงพเศษจัดการศาลยุติธรรมในหัวเมือง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม เป็นต้น พระองค์ยังเป็น
๑๒๖
อาจารย์สอนกฎหมาย และนิพนธ์ต ารากฎหมายไว้อีกจ านวนมาก

แม้การปฏิรูปศาลจะสามารถด าเนินการได้ในช่วงเวลาที่ไม่ยาวนานมากนัก แต่การปฏิรูปกฎหมายถือ
เป็นงานใหญ่เพราะเป็นการวางระบบที่ต้องใช้เวลายาวนาน ซึ่งสภาพการณ์ที่เป็นอยู่ในห้วงเวลานั้นไม่อาจรอ

ได้ จ าเป็นต้องคลี่คลายปัญหาด้วยการยกเลิกระบบเดิมโดยเร็วและสร้างกฎหมายตามแบบสมัยใหม่ใช้ไป
๑๒๘
พลางก่อน และในปี พ.ศ. ๒๔๓๗ มีการประกาศพระราชบัญญัติลักษณะพยาน รัตนโกสินทร์ ศก ๑๑๓
๑๒๗
ก าหนดหลักเกณฑ์วิธีการพิสูจน์ข้อเท็จจริงในคดีแทนวิธีการดั้งเดิม ซึ่งถือเป็นกฎหมายวิธีพิจารณาฉบับแรกที่

ออกใช้ในยุคนี้
๑๒๙

๑๒๕ เหตุผลเหล่านี้ปรากฏตามพระราชปรารภในกฎหมายลักษณะอาญา. กฎหมายลักษณอาญา, ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๒๕

ฉบับพิเศษ ตอน ๙ วันที่ ๑ มิถุนายน ร.ศ. ๑๒๖ หน้า ๒๐๘.
๑๒๖ หลวงสารนัยประสาสน์ (ธัญญา ณ สงขลา), อ้างแล้ว เชงอรรถที่ ๑๑๒, น.๓-๙. ต ารากฎหมายที่พระองค์เจ้ารพีพัฒน
ิ
ศักดิ์ทรงนิพนธ์ไว้มีจ านวน ๒๐ เล่ม เช่น โค้ดอาญา เล่ม ๑, เล่ม ๒ พระราชบัญญัติในปัตยุบัน เล่ม ๑, เล่ม ๒ เป็นต้น ดู นิกร
ั
ทัสสโร, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารพพฒนศักดิ์ กรมหลวงราชบุรดเรกฤทธิ์ พระบิดาแห่งกฎหมายไทย, จัดพิมพ์
ี
ิ
ี
ในวาระ ๑๒๕ ปี ศาลยุติธรรม (กรุงเทพมหานคร: ส านักงานศาลยุติธรรม, ๒๕๔๙), น.๑๒๒.
๑๒๗ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งกรรมการพิจารณาร่างกฎหมายวิธีสบัญญัติใชบังคับ
้
ไปพลางก่อน ประกอบด้วย กรมหมื่นราชบุรีดิเรกฤทธิ์ เสนาบดีกระทรวงยุติธรรม เป็นประธาน พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุน
สิงศิริธวัชสังกาศ กรรมการศาลฎีกา พระยาจักรปาณีศรีศีลวิสุทธิ์ (ลออ ไกรฤกษ์) ปลัดทูลฉลองกระทรวงยุติธรรม พระยา
ประชากิจกรจักร (แช่ม บุนนาค) กรรมการศาลฎีกา พระยาบริรักษ์จริยาวัตร์ (ทองดี ธรรมศักดิ์) ข้าหลวงพิเศษศาลยุติธรรม
หลวงศรีสังข์กร (ตาด จารุรัตน์) ผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์ พระเมธีนฤปกร (ดั่น บุนนาค) อธิบดีศาลแพ่ง หลวงนรเนติบัญชากิจ

(ลัด เศรษฐบุตร) อธิบดีศาลพระราชอาชญา ขุนหลวงพระไกรสี (เทียม บุนนาค) อธิบดีศาลคดีต่างประเทศ พระยางาเมือง
(จุ้ย สุวรรณทัต) อธิบดีศาลโปริสภาฯ นายเจ สจ๊วต แบล๊ก (J. Stewart Black) ที่ปรึกษากระทรวงยุติธรรม นายวิลเลียม
อัลเฟรด ติลเลกี เลกี (William Alfred Tilleke) แทนเจ้ากรมอัยการ ขุนโภชากร ทนายความ. ดู ชาญชัย แสวงศักดิ์,อ้างแล้ว
เชิงอรรถที่ ๔, น.๗๑-๗๒.
๑๒๘ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๑ ตอน ๔๗ วันที่ ๑๗ กุมภาพันธ์ ๒๔๓๗ หน้า ๔๐๐.
้
้
๑๒๙ พระราชบัญญัติลักษณะพยาน รัตนโกสินทร์ ศก ๑๑๓ ใชบังคับยาวนานจนมีการประกาศใชประมวลกฎหมายวิธี
พิจารณาความแพ่งและประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ซึ่งก็ยังไม่มีการยกเลิกกฎหมายฉบับนี้โดยตรง กระทั่งปี