Page 2332 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21

๒๓๑๔

ในส่วนความขัดแย้งของหมู่สงฆ์ หรืออธิกรณ์ ตามพระวินัย ประกอบด้วย 4 เรื่อง ดังนี้
1) วิวาทาธิกรณ์ เป็นการวิวาทเถียงกันเรื่องพระธรรมวินัย ซึ่งต้องได้รับชี้ขาดว่าถูกหรือผิด
2) อนุวาทาธิกรณ์ เป็นการโจทก์กล่าวหากัน ว่าด้วยเรื่องของอาบัติ

3) อาปัตตาธิกรณ์ เป็นการถกเถียงกัน ว่าด้วยเรื่องการปรับอาบัติ หรือวิธีการท าให้พ้นอาบัติ
4) กิจจาธิกรณ์ เป็นกิจธุระของสงฆ์ที่จะต้องร่วมกันท าด้วยความสามัคคี ที่เรียกว่า
“สังฆกรรม”
ส าหรับวิธีการระงับอธิกรณ์ตามหลักอธิกรณสมถะ มีอยู่ 7 วิธี ดังต่อไปนี้
1) สัมมุขาวินัย คือ การระงับอธิกรณ์ในที่พร้อมหน้ากันทุกฝ่าย แล้วยกประเด็นปัญหาขึ้นเจรจา

หาข้อยุติ
2) สติวินัย คือ การระงับอธิกรณ์ ด้วยการยกเลิกความผิด ยกให้ว่าพระอรหันต์เป็นผู้มีสติ
ถือสติเป็นหลัก จะไม่ท าผิดวินัยในข้อนั้น

3) อมูฬหวินัย คือ การระงับอธิกรณ์ ด้วยการยกเลิกความผิดเพราะผู้กระท าความผิดวิกลจริต
หรือเป็นบ้า
4) ปฏิญญาตกรณะ คือ การระงับอธิกรณ์ ด้วยการตัดสินตามค ารับสารภาพ
5) เยภุยยสิกา คือ การระงับอธิกรณ์ด้วยการตัดสินโดยถือตามเสียงข้างมาก

6) ตัสสปาปิยสิกา คือ การระงับอธิกรณ์ด้วยการลงโทษผู้กระท าผิดที่ไม่ยอมรับสารภาพ
หรือไม่ยอมพูดในการสอบสวนของสงฆ์ และ
7) ติณวัตถารกะ คือ การระงับอธิกรณ์ ด้วยการประนีประนอม การตัดสินยกฟองเลิกแล้ว
้
13
ต่อกัน เสมือนกลบไว้ด้วยหญ้าเพื่อไม่ให้ความขัดแย้งพัฒนาลุกลาม

หลักพุทธวิธีการไกล่เกลี่ย
ุ
จากการศึกษาคัมภีร์พระไตรปิฎกพบว่า พระพทธเจ้าทรงท าการไกล่เกลี่ยในหลายกรณี
ความขัดแย้ง แต่การไกล่เกลี่ยครั้งส าคัญที่ควรค่าแก่การศึกษามีอยู่ 3 กรณี คือ กรณีความขัดแย้ง
ี
ของภิกษุเมืองโกสัมพ กรณีความขัดแย้งระหว่างพระญาติฝ่ายศากยะกับโกลิยะ ในสงครามแย่งน้ า
จากแม่น้ าโรหิณี และกรณีความขัดแย้งระหว่างพระเจ้าวิฑูฑภะกับเจ้าศากยะ แต่ตามคัมภีร์ไม่มีค าที่
ี
กล่าวถึง การไกล่เกลี่ยไว้โดยตรง มีเพยงค าที่มีความหมายใกล้เคียง บัญญัติไว้ในหลักอธิกรณสมถะ 7 อยู่
2 ค า คือ ค าว่า “สัมมุขาวินัย” และ “ติณวัตถารกวินัย” ซึ่งเป็นการระงับความขัดแย้ง โดยใช้คนกลาง

เช่นเดียวกับการไกล่เกลี่ย
ุ
หลักพทธวิธีการไกล่เกลี่ยแตกต่างจาก หลักการไกล่เกลี่ยของทางตะวันตกที่เน้นตัวประเด็น
ี่
ิ
ข้อพิพาทและวิธีการจัดการ โดยหลักพุทธวิธีการไกล่เกลี่ยเน้นที่ตัวคู่พพาท และมุ่งแก้ไขทเหตุปัจจัยภายใน
แนวคิดทางพทธศาสนามองว่าต้นเหตุของความขัดแย้งเกิดจากเหตุปัจจัยภายในที่มีอทธิพลต่อการ
ิ
ุ
ิ
แสดงออกภายนอกของคู่พพาท เหตุปัจจัยภายในของคู่พพาทจะท างานสอดประสานส่งผลสืบเนื่องกับ
ิ
ิ
ความขัดแย้ง หากเหตุปัจจัยภายในได้รับการเปลี่ยนแปลงแก้ไขจนคู่พพาทเกิดสติรู้ตัวจนความคิดเป็น
ุ
สัมมาทิฏฐิ พฤติกรรมภายนอกของคู่พพาทก็จะเปลี่ยนไปในทางที่ดีขึ้น หลักพทธวิธีการไกล่เกลี่ยเน้นการ
ิ

13 ประสิทธิ์ กุลบุญญา, “ความขัดแย้งและการจัดการความขัดแย้งตามหลักพระพุทธศาสนา”, วารสาร
มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, ปีที่ 5 ฉบับที่ 1 (มกราคม - มิถุนายน 2557): หน้า
26-28.