Page 2672 - บทความทางวิชาการหลักสูตร ผู้พิพากษาหัวหน้าศาล รุ่นที่ 21
P. 2672
๒๖๕๖
บทบาทศาลในการคุ้มครองสิทธิของผู้ต้องหาหรือจ าเลยในชั้นก่อนการพิจารณาคดี
ิ
เมื่อกล่าวถึงกระบวนการด าเนินคดีอาญาในชั้นก่อนพจารณาของศาลแล้วกฎหมายได้ก าหนด
ื่
มาตรการในการด าเนินคดีต่าง ๆ เพอให้อานาจแก่เจ้าหน้าที่ของรัฐในการที่จะน าตัว ผู้กระท าผิดมาลงโทษ
แม้ว่าจะเป็นการล่วงล้ าสิทธิเสรีภาพของบุคคลก็ตามไม่ว่าจะเป็นมาตรการ การเรียกตัวเพื่อด าเนินคดีการจับ
การค้น การควบคุมตัวการขังและการจับตัวมาอยู่ในอานาจของรัฐ ซึ่งมาตรการบังคับส่วนมากจะก าหนดให้
เจ้าหน้าที่ต ารวจเป็นผู้ใช้ดุลยพนิจและบังคับไปได้เองอย่างเต็มที่ ซึ่งบางกรณีก็ใช้ดุลยพินิจอย่างไม่เหมาะสม
ิ
ั
อนเป็นการก้าวล้วงสิทธิเสรีภาพของบุคคลอย่างไร้ขอบเขตแม้จะมีหลักประกันทางกฎหมายบางประการ
ในการคุ้มครองสิทธิของผู้ต้องหาก าหนดไว้อย่างแน่นอน เช่น สิทธิของผู้ต้องหาตามประมวลกฎหมายวิธี
พจารณาความอาญา มาตรา ๗/๑, ๑๐๖, ๑๓๔, ๑๓๔/๑, ๑๓๔/๒, ๑๓๔/๓, ๑๓๔/๔ หรือ ๑๓๕ ก็ตาม
ิ
แต่พนักงานสอบสวนก็เป็นผู้ใช้ดุลยพนิจการบังคับใช้หลักเกณฑดังกล่าว ดังนั้น ความไม่เป็นกลางในการใช้
์
ิ
ดุลยพินิจก็อาจเกิดขึ้นได้
ิ
หากจะพจารณาถึงระบบการอานวยความยุติธรรม ที่รัฐให้แก่ผู้ต้องหาในชั้นก่อนพจารณา
ิ
โดยองค์การในกระบวนการยุติธรรมที่เรียกว่าตุลาการหรือศาลของไทยแล้วจะเห็นได้ว่าแต่เดิมศาลจะไม่มี
ิ
และไม่ใช้บทบาทในการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาในเบื้องต้นเท่าใดนัก ดังเช่น อานาจในการดุลยพนิจ
ิ
ควบคุมตัวผู้ต้องหาตามประมวลกฎหมายวิธีพจารณาความอาญามารา 87 หลังจากเจ้าพนักงานต ารวจ
ิ
จับมาก็คงเป็นอานาจแท้ ๆ ของต ารวจรวมทั้งอานาจในการใช้ดุลยพนิจตั้งข้อกล่าวหาหรืออานาจใน
การปล่อยตัวชั่วคราวเป็นต้น เหล่านี้ส่งผลให้สิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาไม่ได้รับความคุ้มครองอย่างแท้จริง
ซึ่งเป็นผลมาจากการขาดการตรวจสอบจากองค์กรในกระบวนการยุติธรรมด้วยกัน (Check & Balance)
จึงเป็นสาเหตุให้มีผู้ต้องขังระหว่างสอบสวนพจารณาและผู้ต้องขังเด็ดขาดจ านวนมากกว่าสามแสนคนจน
ิ
เกิดปัญหาคนล้นคุก
ดังนั้นบทบาทของศาลในการที่จะเข้าไปคุ้มครองสิทธิเสรี ภาพของผู้ต้องหาในการตรวจสอบการใช้
ี
ิ
มาตรการบังคับในชั้นก่อนพจารณาคดีว่าสามารถมีเพยงใดและอย่างไรในสภาพการณ์ในปัจจุบันนี้และมี
ุ
ปัญหาและอปสรรคอะไรบ้างที่ส่งผลให้ศาลยุติธรรมไม่สามารถเข้าไปคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาได้
อย่างที่ควรจะเป็น
บทบาทศาลในชั้นก่อนการพิจารณาคดีของไทย
มาตรการจับกุม การตรวจค้นและการควบคุมตัว
แต่เดิมประวัติศาสตร์ความเป็นมาของระบบบริหารความยุติธรรมทางอาญาของประเทศไทยมี
ลักษณะพเศษที่ให้อานาจในการจับและการตรวจค้นแก่เจ้าพนักงานฝ่ายปกครอง หรือต ารวจอย่าง
ิ
กว้างขวาง โดยปราศจากการตรวจสอบจากเจ้าหน้าที่ฝ่ายอน โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากฝ่ายศาล ทั้งนี้โดย
ื่
