Page 11 - Saidova M. Tuproqlar degradatsiyasi (Elektron o‘quv qo‘llanma)

Quyidagi 1-rasmda ekosistemada (tuproqda) umumiy ko‘rinishda degradatsiya
hodisasini namoyon qiluvchi ta’sir turlari keltirilgan.

1-rasm. Ekotizimlar va ular reaksiyalarining asosiy antropogen ta’siri turlari
(Degradatsiya i oxrana pochv, 2002).

§1.2. Tuproq degradatsiyasining asosiy sabablari

Tuproqning degradatsiyaga uchrashining asosiy sababi ─ bu tabiiy-iqlimiy
omillar va inson faoliyati natijasida yerlarning cho‘llanishiga va tanazzuliga olib
keladi. Bular jumlasiga:
- cho‘llanish, o‘rmonsizlashish va boshqalar;
- sug‘orma dehqonchilik sharoitlarida yerning ikkilamchi sho‘rlanishi, suv va
zah bosishi;
- tog‘ va tog‘ oldi hududlaridagi tuproqlarning suv va irrigatsiya eroziyasiga
uchrashi;
- intensiv ko‘chma chorvachilik hududlarida yaylovlarni degressiya va
tuproqlar deflyatsiyaga uchrashi;
- yerlarning qishloq xo‘jaligi va sanoatda o‘zlashtirishdagi texnogen
cho‘llanishi;
- agrokimyoviy vositalar qo‘llanilishi, sanoat va maishiy chiqindilar
tashlanishi va ziroatchilikdagi yakkahokimlik natijasida tuproqning ifloslanishi va
hosildorlikning yo‘qotilishi;
- Orol dengizining qurishi va tuz-chang to‘zonlari, aerozol va boshqalarning
tuproq yuzasiga o‘tirishi hisobiga tuproqlarning sho‘rlanishi (2-rasm).

11