Page 15 - Saidova M. Tuproqlar degradatsiyasi (Elektron o‘quv qo‘llanma)

z) ikkilamchi sho‘rlanish - irrigatsion tadbirlarni tuproqlarning fizik va
kimyoviy xossalarini hisobga olmasdan noto‘g‘ri yo‘lga qo‘yilishi natijasida yuzaga
keladi.
Shamol, suv, harorat, geologik, antropogen va boshqa omillar ta’sirida eroziya
yuzaga kelishi mumkin. Rivojlanayotgan tropik davlatlarda yiliga 11 million gektar
o‘rmon kesiladi, natijada tuproqning unumdor qatlami degradatsiyaga uchraydi. XXI
asrning birinchi o‘n yilligida AQShda minitraktorlarni ishlab chiqarish keng yo‘lga
qo‘yildi, chunki o‘tgan davrda, ayniqsa, makkajo‘xori ekilgan dalalarida kuchli, og‘ir
traktorlarda ishlov berish oqibatida ko‘plab maydonlar eroziyaga uchradi, katta
hududlar cho‘llarga aylandi (4-rasm).

4-rasm. Tuproq degradatsiyasining namoyon bo‘lishi
(Manbaa: http://www.landcareresearch.co.nz)

Natijada million tonnalab tuproqning ustki qatlami qora bulutga o‘xshash
chang-tuzon shaklida ko‘tarilib, unumdorlikning pasayishiga olib keldi.
Chorvachilikning noto‘g‘ri yo‘lga qo‘yilishi natijasida ham ko‘plab unumdor yerlar
degradatsiyaga uchraydi, ya’ni eroziya jarayonining jadallashishiga olib keladi.

15