Page 138 - Saidova M. Tuproqlar degradatsiyasi (Elektron o‘quv qo‘llanma)

- transport va telekommunikatsiya tarmoqlarini maqsadli rivojlantirishda;
- marketing va bozor iqtisodiyotini taxlil qilishda;
- arxeologiyada;
- xududlar va shaharlarning rivojlanishini kompleks boshqarish va
rejalashtirishda;
- xavfsizlik, harbiy ish va razvedkada;
- o‘rta maxsus va oliy talimda;
- qishloq xo‘jaligida va boshqa sohalarda.
GAT asosiy ilm va texnologiyalarga tayanadi va bunday soha fanlari bilan
yaqin aloqada bo‘ladi, jumladan: geografiya, kartografiya, aerokosmik metodlar,
geodeziya, fotogrammetriya, informatika, matematika, statistika va boshqalar.
Geografiya:
– GAT asosida geografiya tabiiy va ijtimoiy-iqtisodiy hodisalar, ularning kelib
chiqishi, o‘zaro bog‘liqligi va yer yuzida tarqalishi mohiyatini tushuntiradi; uzoq
muddatli fazoviy tahlil tajribasiga asoslanib, ularni tadqiq qilish metodlarini amalga
oshirish imkonini yaratadi;
Kartografiya:
- hozirgi vaqtda GATga kiritilayotgan asosiy manbalar - kartalar va
tasvirlanadigan asosiy ma’lumotlar ham kartalarda bo‘lib hisoblanadi; kompyuter
grafikasi esa kartografik manbalarni raqamli bayon etishga o‘z usullarini taqdim
etadi; kartografiya GATdan foydalanish mobaynida ixtiyoriy kartografik
mahsulotlarni yaratish uchun kuchli vosita va juda katta hajmdagi qurilmalarga ega
bo‘ladi.
Masofadan turib zondlash:
– samolyot yoki boshqa vositalardan olingan suratlar GAT uchun asosiy
geografik ma’lumotlar manbai bo‘lib hisoblanadi; masofadan turib olingan zondlash

materiallari deshifrovka qilingach, GATning boshqa turdagi ma’lumotlari qatlamlari
bilan osongina birlashtiriladi; rasmlar orqali taxlil ishlarini GATning o‘ta murakkab
analitik funksiyalari yordamida bajariladi.
Geodeziya:
- Yerda olib borilgan plan olish natijasidan yuqori aniqlikdagi topografik karta,
u asosida esa ko‘plab mavzuli kartalarni tuzish imkoni yaratiladi; Yerning va boshqa
planetalarning shakli va o‘lchamlari haqida sifatli ma’lumotlar olishni, yer yuzasidagi
tayanch nuqtalarni aniqlash metodlarini ishlab chiqishni, yerlardan foydalanishda
ekin turlari chegaralarini aniq belgilashni ta’minlaydi; qishloq xo‘jalik yerlarining
holatini va ulardan foydalanish karta va planlarni GPS va elektron taxeometrlarni
qo‘llash asosida tuzish metodlari va uslublari o‘rganiladi.
Hozirda GAT Yer yuzasining millionlab tadqiqotchilariga xizmat qilayotgan
soha hisoblanadi. Ular GATni turli sohalarda qo‘llamoqdalar – global muammolarni
o‘rganishda (xududlarning ifloslanishi, qishloq xo‘jaligini qayta tashkil etish, tabiiy
ofatlarni o‘rganish va h.k.) va amaliy masalalarni yechishda (punktlar orasidagi
masofalarni aniqlashda, yangi aholi punktlarini optimal joylashtirishda, elektr
energiyasi, neft va gaz tarmoqlarini o‘tkazishda, mahalliy boshqarish
tashkilotlarining yer munosabatlari masalalarini yechishda va h.k.).

138