Page 142 - Saidova M. Tuproqlar degradatsiyasi (Elektron o‘quv qo‘llanma)

Monitoring davriyligi – o‘rmon xo‘jaligi, yer resurslari va kadastr
tashkilotlari, Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan 3-5 yilda bir marta
o‘tkazish.
GAT texnologiyalarni qo‘llagan holda eroziyaga havfli yerlarni aniqlash va
baholash. An’anaviy (qog‘oz) xaritalardan elektron (kompyuter) xaritalarga o‘tish
murakkab va juda ko‘p mehnat talab qiladigan jarayondir. Bu maqsadga erishish
uchun ish jarayonida kerakli miqdorda axborotlarga ishlov berishni, tahlil va ko‘z
bilan ko‘rish imkoniyatini beruvchi GAT texnologiyalarning hammabop va keng
qo‘llaniladigan ArcView 3.2, ArcView 5, ArcView 9, 10, Adobe Photoshop va 3D
Fiel maxsus dasturlaridan foydalanish maqsadga muvofiqdir. G.T.Djalilova (2006)
tomonidan So‘qoqsay havzasi hududidagi eroziyaga havfi bor yerlarni aniqlash
maqsadida eng ko‘p tarqalgan NDVI ko‘rsatkichi yordamida kosmik tasvirlarni
deshifrlash bilan o‘simliklarning indikatsion roli o‘rganilgan (40-rasm).
NDVI ko‘rsatkichi GATda tuproq yuzasi namligini (bevosita) va sog‘lom
o‘simliklar mavjudligini, shuningdek, hududning o‘simlik qoplamining o‘zgarishini
aniq ko‘rsatib beruvchi muhim indeksdir. Ushbu indeksdan tuproq srukturasini
aniqlashda, shuningdek uning kimyoviy xossalari, namligini aniqlashda va
unumdorligini bilishda xulosalar qilish uchun foydalanish mumkin. Olingan tasvirda
o‘rganilayotgan maydon qanchalik och tusda ko‘rinsa, u yer shunchalik ochiq,
o‘simlik dunyosisiz bo‘lib, bu esa suv eroziyasiga uchraganligining dalili bo‘la oladi.
GAT texnologiyalari asosida joyning relefini o‘rganish uchun qiyaliklar
nishabligini aks ettiruvchi tematik xaritalar tuzish mumkin. Bunda qanchalik qiyalik
tik bo‘lsa shunchalik tuproq jinslari zarralarini pastga siljituvchi og‘irlik kuchi
sezilarli bo‘ladi.

40-rasm. So‘qoqsoy havzasi hududining NDVI vegetatsion indeksining hisoblash
xaritasi (G.T.Djalilovaning ma’lumotlari bo‘yicha, 2006).

142