Page 60 - Saidova M. Tuproqlar degradatsiyasi (Elektron o‘quv qo‘llanma)

Каталаза, мл О2 за 5 мин в/г тупроқда Дегидрогеназа, мг ТФФ/10г тупроқда 24 соатда
16 14 13,5
14,1
14 12 11,3
11,8 11,8 1 10,3 1
12 10 8,5 8
9,9 9,4 2 7,4 2
10 8 7
7,6 6,5 6,7 3 8 5,9 6,5 3
8 5,7 5,8 5,9 5,6 5,4 5,8
6 4,8 3,7 4 6 4,8 4,1 4
4 2,8 5 4 3,3 5
2 2
0 0
ювилмаган ювилган ювилиб тўпланган ювилмаган ювилган ювилиб тўпланган

Пероксидаза, мг пурпургалин/100г тупроқда Полифенолоксидаза, мг пурпургалина/100г тупроқда
12 12 10,5
9,8 8,9 9,2
10 1 10 1
8,5 8,3 7,7 7,9
8 6,8 6,4 6,7 2 8 6,7 6,9 6,9 2
6 5 5,7 3 5,8 5,7 3
6 4,7 4,7 4,8 6 4,8 5,9
3,2 4 4,9 3,7 4
3,8
4 4
2,6 5 2,9 5
2 2
0 0
ювилмаган ювилган ювилиб тўпланган ювилмаган ювилган ювилиб тўпланган

1-tipik bo‘z tuproq, 2-to‘q tusli bo‘z tuproq, 3-tog‘ jigarrang karbonatli tuproq,
4-tog‘ jigarrang tipik tuproq, 5-tog‘ jigarrang kam ishqorsizlangan tuproq

32-rasm. Tog‘ tuproqlarining fermentativ faolligini eroziyalanish darajasiga bog‘liq
holda o‘zgarishi. D.A.Qodirova ma’lumoti bo‘yicha, 2008.

Turkiston tog‘ tizmasida tarqalgan tuproqlarda katalaza faolligi tipik bo‘z
tuproqlarda 1,0 dan 5,9, to‘q tusli bo‘z tuproqlarda – 1,2 dan 6,7, tog‘ jigarrang
karbonatli tuproqlarda – 1,7 dan 9,4, tog‘ jigarrang tipik tuproqlarda – 2,7 dan 11,8,
tog‘ jigarrang karbonatli tuproqlarda – 3,6 dan 14,1 gacha ml O 2 1g tuproqda
oralig‘ida o‘zgarib turishi kuzatildi. Degidrogenaza faolligi tipik bo‘z tuproqlarda
0,9-5,8, to‘q tusli bo‘z tuproqlarda – 1,3-6,5, tog‘ jigarrang karbonatli tuproqlarda –
1,9-8,0, tog‘ jigarrang tipik tuproqlarda – 2,4-10,3, tog‘ jigarrang kam
ishqorsizlangan tuproqlarda – 3,7-13,5 mg TFF/10g tuproq oralig‘ida tebranib
turganligini hisobga olgan holda ushbu tuproqlarni Zvyaginsev (1978) shkalasiga
binoan katalaza va degidrogenaza fermentlari bilan o‘rta va boy ta’minlangan
tuproqlar qatoriga kiritish mumkin.
Ma’lumki, peroksidaza va polifenoloksidaza fermentlari faolligini o‘rganish
tuproqda gumus moddalarini parchalanish-sintez jarayonlari yo‘nalishi haqida to‘liq
tasavvurga ega bo‘lish imkonini beradi va ularni nisbati bo‘yicha taxminiy
gumifikatsiya koeffitsientini hisoblash chiqish mumkin. Eroziyalangan tog‘ va tog‘
oldi tuproqlarida peroksidaza faolligi tuproq profili bo‘ylab 0,8-9,8,
polifenoloksidaza faolligi esa 0,8-10,5 mg purpurgalin/100g tuproqgacha o‘zgarib
borganligi ma’lum bo‘ldi. Ushbu ma’lumotlardan, tuproqlarning fermentlar faolligi

60